Çeviride kalite denetiminin 2 hedefi vardır: çeviri kalitesini belirlemek, çevirmenin düzeyini belirlemek…

Örneğimizde LISA’nın (Localization Industry Standards Associations) öngördüğü kalite denetimi kuralları gözönüne alınacaktır. Unutulmaması gereken şey, yöntem dışındaki her şeyin, yani aşağıda belirtilen tüm değerlerin örnek olduğunu ve bunları bizim belirlediğimizi aklımızda tutmamız gerekir.

Önceki yazılarda belirtilen ve kalite denetimi için gerekenleri sıralayarak örneğimize devam edelim.

  1. Referanslar:
    Çeviri kalitesi için temel referanslarımızı sıralayalım
    – Konuya özel terim listesi
    – Üslubu belirleyen stil kılavuzu
    – Temel sözlükler (TDK sözlüğü gibi)
    – Temel dil kuralları
    – Varsa diğer referanslar (çeviri belleği gibi)
  2. Örnek miktarı:
    Kalite denetimini ne kadar çeviri ile yapacağımızı belirleyelim. Örneğin toplam çeviri miktarı
    – <1000 sözcük ise %100
    – 1001-7500 sözcük arasında ise %12
    – 7501-25000 sözcük arasında ise %10
    – 25001-50000 sözcük arasında ise %7
    – >50000 ise %5
  3. Ölçme kriterleri ve ölçüm sistemi:
    Kaliteyi belirlemek için neleri ölçeceğimizi veya neleri hata kabul edeceğimizi belirleyelim ve bunlara hata puanları atayalım.
    Doğruluk hataları (2 puan): yanlış çeviriler, eksik çeviriler, özgün metinde olmayan eklemeler, çapraz başvuru hataları, bölüm başlıkları dizin tutarsızlıkları gibi hatalar
    Terim hataları (2 puan): sözlüklerle tutarsızlık, bağlama aykırılık, ürün-yardım veya ürün-kullanıcı kılavuzu hataları
    Dil hataları (1 puan): dilbilgisi hataları, sözdizimi hataları, düşük cümleler, noktalama işaretlerinin hatalı kullanımı, yazım hataları
    Üslup/stil hataları (1 puan): genel üslup hataları, belirli bir jargonu yansıtan kullanılması veya kullanılmaması, çevirinin özgün metne fazla bağlı kalması, stil kılavuzunda belirtilen kurallara uymamak
    Ülke standartları hataları (4 puan): Tarih, saat, sayı biçimi, ölçü birimi hataları, örneklerin yerelleştirilmemesi, ülkelere özgü bilgilerin yerelleştirilmemesi
    Kritik hatalar (40 puan): ürünün çalışmasına zarar verecek veya yanlış çalışmasına neden olacak hatalar, hukuki sonuçlar doğuracak hatalar, çevrilmemiş sözcükler, göze batan belgelerde (kutu kapağı, broşür gibi) yapılan her türlü hata
  4. Matematiksel kriterler
    LISA hata yüzdesini esas alarak bir kalite denetim sistemi belirlemiş.Bu sisteme göre ilk varsayımımız ortalama yani kabul edilebilir işin kalitesi %100’dür diyoruz. Bu yüzdeyi ne kadar düşürürsek işin kalitesi o denli artıyor. İkinci varsayımımızda ise 1000 sözcükte 20 hata puanı bize ortalama kaliteyi verir diyoruz.

Yukarıdaki değerleri esas alarak 15000 kelimelik bir çevirinin kalite denetimini yapmış olalım ve sonucunda 2 doğruluk, 1 ülke standartları ve 6 stil hatası bulduk diyelim.

Hata puanı toplamımız (2×2)+(1×4)+(6×1)=14

Ortalama puanımız 20/10000 oranı ile = 30

Yüzde hata oranımız yani kalite denetimi sonucu = (14×100)/30 = %47

  1. Değerleme sistemi
    – %0 – %30 Mükemmel çeviri
    – %31 – %50 Çok iyi çeviri
    – %51 – %70 İyi çeviri
    – %71 – %85 Kabul edilebilir çeviri
    – %86 – %100 Ortalama çeviri
    – %101 – %140 Geliştirilmesi gereken çeviri
    – >%140 Yetersiz çeviri

Unutulmaması gerekenleri örnek üzerinde tekrar hatırlayalım.

  • Örnek miktarlarını değiştirebiliriz ve örnek miktarını artırarak çeviri kalitesini artırabiliriz,
  • Hata kategorilerini değiştirebiliriz, ek kategorileri oluşturarak çeviri kalitesini artırabiliriz,
  • Hataların ağırlıklarını değiştirebiliriz ve ağırlıkları artırarak çeviri kalitesini artırabiliriz,
  • Hata puanı hesaplamasını değiştirebiliriz, ortalama puanı 1000 sözcükte 20 değil 10 olarak belirleyip çeviri kalitesini artırabiliriz,
  • Puanlama sonucunu değiştirebiliriz, mükemmel çeviri %0-%10 aralığındadır diyerek çeviri kalitesini artırabiliriz,
  • Puanlama sonucu yapılması istenen eylemleri değiştirebiliriz ve ortalama çeviri halinde çevirinin tekrar gözden geçirilmesini isteyerek çeviri kalitesini artırabiliriz.

SONUÇ:

Çeviri Kalitesi

  • Müşteri isteklerine
  • Kullanılan kaynaklara
  • Kullanılan araçlara ve sistematiğe
  • Müşterinin ödediği fiyata göre

değişir / belirlenir.

İstenen kalite maliyeti ve fiyatı belirler, buna karşılık fiyat kaliteyi belirlemez.